Antykoncepcja

O tym musisz wiedzieć

Antykoncepcja hormonalna

Najpopularniejsza ciągle jest dwuskładnikowa pigułka antykoncepcyjna. Jednak wciąż pojawiają się nowe rozwiązania...

Popularność nowoczesnych metod planowania rodziny w naszym kraju stale rośnie. Aktualnie w Polsce ponad milion kobiet stosuje preparaty hormonalne zabezpieczające przed niechcianą ciążą. Obok tradycyjnej pigułki antykoncepcyjnej mamy do wyboru plastry, pierścienie, zastrzyki, wkładki oraz implanty.

Podział antykoncepcji hormonalnej

Istnieją różne klasyfikacje metod hormonalnej antykoncepcji. Z punktu widzenia farmaceuty, według drogi podania leku, możemy wyróżnić: preparaty doustne (pigułki), przezskórne (plastry), dopochwowe (pierścienie), domaciczne (wkładki), podskórne (implanty) oraz domięśniowe (iniekcje). Zdecydowanie najczęściej wybierana jest dwuskładnikowa pigułka antykoncepcyjna. Stosuje się ją zwykle w 28-dniowych cyklach, w czasie których występują regularne krwawienia z odstawienia. Krwawienia te są zwykle krótsze i słabiej nasilone niż fizjologiczne miesiączki.

Z kolei z punktu widzenia użytkowniczki, według schematu dawkowania, możemy wyróżnić: metody powtarzalne, wymagające przyjmowania kolejnych dawek według schematu dawkowania (pigułka, pierścień, plaster) oraz metody niepowtarzalne, które po jednorazowym założeniu przez lekarza działają nieprzerwanie przez kilka lat (implant podskórny, system wewnątrzmaciczny). Gdzieś pomiędzy nimi są zastrzyki antykoncepcyjne, wykonywane co około 3 miesiące, które można zaliczyć albo do jednej albo do drugiej grupy, w zależności od potrzeb użytkowniczki.

Rola lekarza

Antykoncepcja hormonalna była, jest i najpewniej będzie dostępna w aptekach wyłącznie na podstawie recepty. Jak w przypadku innych leków, jej stosowanie może wiązać się z występowaniem działań niepożądanych, niektóre z nich mogą być bardzo poważne. Najczęściej są to przemijające objawy adaptacyjne (np. plamienia, zaburzenia żołądkowe, zawroty głowy), ale możliwe jest również wystąpienie poważnych i ciężkich działań niepożądanych, takich jak zakrzepica żylna i tętnicza oraz zator tętnicy płucnej. Dlatego antykoncepcję hormonalną zawsze należy stosować pod kontrolą lekarza ginekologa. Rozpoczęcie oraz każdy powrót do jej stosowania jest możliwy po wykluczeniu przeciwwskazań i uwzględnieniu ostrzeżeń opisanych w ulotce dla pacjentki, informacji dla lekarza oraz literaturze medycznej. Zawsze warto posiadać pełną i aktualną wiedzę na temat bezpieczeństwa stosowania leków antykoncepcyjnych i czytać ulotki dołączane do opakowania produktu.

img-antykoncepcja-tab1
Rutyna nie tylko w antykoncepcji

W życiu, pracy a szczególnie w kontaktach intymnych unikamy jej jak ognia. Gdy się pojawia, to na pewno nie zapowiada niczego dobrego. Rutyna potrafi odebrać całą przyjemność a w konsekwencji staje się przyczyną mniejszych lub większych problemów.

Tymczasem większość metod antykoncepcji hormonalnej stosuje się w cykliczny, powtarzalny sposób w 28-dniowych cyklach. Przecież to rutyna w czystej postaci! Codzienne połykanie tabletek czy cotygodniowe naklejanie plastra czy comiesięczna wymiana pierścienia to wszystko typowo rutynowe działania. W miarę wydłużania czasu stosowania danej metody rośnie skumulowane ryzyko popełnienia błędu w dawkowaniu.

Rozwiązaniem kwestii prawidłowego dawkowania substancji aktywnych może być antykoncepcja długoterminowa. Do tej grupy należą hormonalne systemy wewnątrzmaciczne oraz implanty podskórne. Są one zakładane przez lekarza ginekologa i nie wymagają ze strony pacjentki konieczności pamiętania o nich przez okres 3 lub 5-ciu lat. Hormony uwalniane są w sposób ciągły bez względu na to czy się o nich pamięta czy też nie.

Porównajmy dla przykładu trzyletni okres hormonalnego zabezpieczenia antykoncepcyjnego czyli 1095 dni:

Pigułki– te nowsze stosuje się codziennie, więc w ciągu trzech lat wypada dokładnie 1095 pigułek. Każdą trzeba połknąć mniej więcej o tej samej porze dnia. W przypadku preparatów stosowanych z 7-dniową przerwą na trzy lata przypada około 819 tabletek i około 273 dni bez tabletek. Takie naprzemienne okresy z lekiem i bez leku wcale nie muszą być łatwiejsze w stosowaniu.
W przypadku większości pigułek antykoncepcyjnych (zarówno jedno- jak i dwuskładnikowych) dopuszczalne jest spóźnienie do 12 godzin. Tylko jeden rodzaj tabletek okazał się na tyle „błędooporny”, że uznano za dopuszczalne 24 godzinne spóźnienie. Zawsze warto przeczytać ulotkę dołączoną do opakowania.

Plastry–opakowanie zawiera trzy (tygodniowe) plastry przeznaczone na 28-dniowy cykl. Przez 21 dni stosuje się jeden po drugim trzy plastry po czym następuje 7 dni bez plastra. Jak łatwo policzyć na trzy lata (około 39 cykli) potrzeba więc 117 plastrów. Uwaga, każdy plaster trzeba przykleić a potem odkleić co daje 234 czynności. W każdym z 39 cykli trzeba pierwszego dnia przykleić pierwszy plaster, ósmego dnia odkleić pierwszy i przykleić drugi plaster, piętnastego dnia odkleić drugi i przykleić trzeci plaster a dwudziestego drugiego dnia – tylko odkleić ten trzeci plaster, żeby po 7 dniach bez plastra zacząć kolejny cykl, od początku.

Potencjalne błędy w dawkowaniu mogą być wynikiem między innymi odklejenia się plastra lub nieterminowej zmiany. Takie sytuacje mogą wiązać się z obniżeniem skuteczności antykoncepcyjnej – doradzamy uważną lekturę ulotki dołączonej do opakowania.

Pierścienie – jeden pierścień to 21 dni działania z 7-dniową przerwą, tak więc trzy lata to około 39 pierścieni. Każdy trzeba założyć samodzielnie do pochwy, po 21 dniach wyjąć a po kolejnych 7 dni bez pierścienia rozpocząć nowy cykl od początku oznacza to, że liczba czynności rosnie dwukrotnie, do 78.
Potencjalne błędy w dawkowaniu obejmują między innymi wypadnięcie pierścienia (do 3 godzin poza pochwą nie obniża skuteczności antykoncepcyjnej) i zbyt późną wymianę. Tak jak w przypadku pozostałych metod warto przeczytać ulotkę dołączoną do opakowania.

Hormonalna antykoncepcja długoterminowa – czy implant czy system, po jednorazowym założeniu przez ginekologa działają nieprzerwanie przez 3 lub 5 lat. Jeżeli po upływie tego okresu kobieta chce kontynuować zabezpieczenie antykoncepcyjne można jednoczasowo usunąć „stary” implant czy system i założyć nowy, bez utraty ciągłości działania.

Potencjalne błędy dotyczą wypadnięcia systemu z macicy, dlatego warto przeczytać w ulotce, jak można samodzielnie sprawdzać prawidłowość jego położenia.

Podsumowując rodzaje metod antykocepcji hormonalnej mogą być stosowane codziennie, co tydzień, co miesiąc, co kilka miesięcy lub nawet co kilka lat. Tak więc wybór jest naprawdę szeroki.

img-antykoncepcja-tab1
Antykoncepcja długoterminowa hormonalna

To grupa metod antykoncepcji obejmująca systemy wewnątrzmaciczne oraz implanty podskórne. Metody te wykazują działanie antykoncepcyjne do 3 lub 5 lat (w zależności od produktu). Po upływie tego czasu można od razu założyć kolejny produkt, bez utraty ciągłości efektu antykoncepcyjnego. Oczywiście możliwe jest wcześniejsze zakończenie stosowania - usunięcia implantu czy systemu dokonuje również lekarz.

Praktyczna skuteczność antykoncepcji długoterminowej jest około 20 razy* wyższa niż skuteczność pigułki, plastra czy pierścienia antykoncepcyjnego. W efekcie współczynniki skuteczności antykoncepcji długoterminowej są na tym samym poziomie co skuteczność sterylizacji chirurgicznej. W liczbach oznacza to powyżej 99% skuteczności, co oznacza, że w czasie typowego rocznego stosowania spośród 100 kobiet używających takiej metody, w ciążę zachodzi mniej niż jedna.



*http://www.acog.org/Patients/FAQs/Long-Acting-Reversible-Contraception-LARC-IUD-and-Implant

Zarówno systemy domaciczne jak i implanty podskórne zawierają (w odróżnieniu od złożonych pigułek, pierścieni i plastrów) jeden rodzaj hormonu (progestagenny) zamiast dwóch. Tak więc mogą być brane pod uwagę również dla kobiet, u których występują przeciwwskazania do przyjmowania estrogenów. Tak jak wszystkie metody hormonalne, również antykoncepcja długoterminowa dostępna jest tylko na receptę. Kwalifikacji do stosowania dokonuje lekarz (ginekolog) uwzględniając indywidualnie przeciwskazania, ostrzeżenia i ryzyko działań niepożądanych.

img-antykoncepcja-tab1