Antykoncepcja
Antykoncepcja hormonalna
Najpopularniejsza jest dwuskładnikowa pigułka antykoncepcyjna. Jednak wciąż pojawiają się nowe rozwiązania...
Popularność nowoczesnych metod planowania rodziny w naszym kraju stale rośnie. Aktualnie ponad milion kobiet stosuje preparaty hormonalne zabezpieczające przed niechcianą ciążą. Pesymista mógłby oczywiście powiedzieć, że przy ogólnie niskim stopniu akceptacji tego rodzaju antykoncepcji wzrost zainteresowania jest raczej niewielki. Ale my nie jesteśmy pesymistami. Cieszymy się, że coraz większa grupa kobiet podchodzi do tego tematu świadomie. Jest to dla nas widomy objaw edukacyjnego wpływu środowiska lekarskiego. Bo to właśnie na lekarzach spoczywa ciężar propagowania świadomego macierzyństwa.
Drogi podania
Istnieją różne klasyfikacje dostępnych metod hormonalnej antykoncepcji. Najpraktyczniejszy wydaje się podział według drogi podania. Mamy więc preparaty doustne (pigułki), przezskórne (plastry), dopochwowe (pierścienie), domaciczne (wkładki), podskórne (implanty) oraz domięśniowe (iniekcje). Zdecydowanie najczęściej wybierana jest dwuskładnikowa pigułka antykoncepcyjna. Stosuje się ją w 28-dniowych cyklach, w czasie których występują regularne krwawienia z odstawienia. Krwawienia te są zwykle krótsze i słabiej nasilone niż fizjologiczne miesiączki. Aktualnie dostępne są dwa rodzaje opakowań:
1. klasyczne zawierające 21 tabletek, po których następuje 7-dniowa przerwa, krwawienie z odstawienia pojawia się zwykle w 2-3 dniu przerwy, (schemat 21/7),
2. zawierające 28 tabletek, stosowanych bez przerw pomiędzy kolejnymi opakowaniami, najczęściej zawierające 24 tabletki z hormonami oraz 4 tabletki bez substancji czynnej, krwawienie zazwyczaj występuje po przyjęciu 26 tabletek z blistra, (schemat 24+4).
Schematy 28 tabletkowe charakteryzuje prostota stosowania – tabletki przyjmuje się codziennie, po jednej, bez przerwy pomiędzy opakowaniami. Schemat ten redukuje długość okresu występowania niekorzystnych i uciążliwych objawów, które mogą być obserwowane w przerwie w przyjmowaniu „klasycznych” pigułek. Rzadziej obserwuje się występowanie działań niepożądanych związanych z wahaniami stężeń hormonów, jak ból głowy, napięcie piersi, uczucie wzdęcia czy obrzęki.
Dwuskładnikowa pigułka antykoncepcyjna jest przeznaczona do długotrwałego (nawet wieloletniego) stosowania.
O aktualnej, wysokiej popularności pigułek dwuskładnikowych zdecydowało wiele czynników, przede wszystkim łatwość stosowania i przystępna cena. Schemat 24+4 spowodował, że stosowanie pigułki stało się jeszcze prostsze.
Coraz mniejsze dawki
Wciągu ostatnich lat dawka substancji czynnych uległa wielokrotnemu zmniejszeniu. Nowsze leki antykoncepcyjne zawierają 20 μg etynyloestradiolu (EE), choć ciągle dostępne są i te zawierające 30 lub 35 μg tej substancji.
Drugą obok obniżania dawki tendencją rozwojową doustnej dwuskładnikowej antykoncepcji jest wykorzystywanie pozytywnych, pozaantykoncepcyjnych właściwości progestagenów. Wprowadza się nowe substancje o zmniejszonej aktywności androgennej a nawet przeciwandrogennej. Najsilniejsza z nich, cyproteron, jest tak efektywna, że zawierająca ją pigułka została zarejestrowana jako lek na trądzik oraz silniejsze objawy nadmiaru androgenów (hiperandrogenizacji). W ten sposób typowy ginekologiczny preparat o składzie analogicznym do pigułki antykoncepcyjnej stał się lekiem dermatologicznym.
Dzień dzisiejszy
Propozycją ostatnich lat jest nowy progestagen o nazwie drospirenon. Wykazuje on unikalną aktywność, nazywaną przez lekarzy antyaldosteronową, co oznacza, że zapobiega zatrzymaniu wody w organizmie. Dzięki temu, po raz pierwszy w historii pigułki, pojawiła się możliwość zrównoważenia tendencji do zatrzymywania wody w organizmie kobiety, będącej efektem działania estrogenów. Pozaantykoncepcyjne efekty działania tego progestagenu zostały szybko zauważone i docenione przez lekarzy oraz pacjentki (redukcja napięcia piersi, uczucia pełności, zapobieganie przyrostowi masy ciała).
W roku 2009 pojawiła się pigułka antykoncepcyjna dostarczająca estrogen identyczny z naturalnym – fizjologicznie występującym w organizmie kobiety estradiolem. Pierwsze badania potwierdzają jej mniejszy wpływ na niektóre parametry metabolizmu. Jednocześnie pigułka ta wyróżnia się silnym zmniejszaniem nasilenia krwawień.
Czekają nas nowości
Rozwój pigułki nie został zakończony. Wszystko wskazuje na to, że czekają nas interesujące nowości.
W najbliższej przyszłości należy oczekiwać wprowadzenia do składu antykoncepcji kwasu foliowego, który zaleca się stosować przed zajściem w ciążę. Zmniejsza on częstość występowania wad rozwojowych układu nerwowego. Dzięki temu stosowanie pigułki antykoncepcyjnej z takim dodatkiem może stać się jednocześnie przygotowaniem do przyszłej ciąży. Dla osiągnięcia właściwego poziomu tej substancji trzeba ją przyjmować przez co najmniej 3 miesiące przed zajściem w ciążę.
W USA zatwierdzono pigułkę antykoncepcyjną przeznaczoną do stosowania przez cały rok bez żadnych przerw – czyli bez krwawień. Pomysł nie jest dla lekarzy niczym nowym (istnieje rozległa literatura na temat stosowania pigułek w dłuższych cyklach, niż 21+7), ale wywołał kilka prasowych dyskusji. Wydaje się, że w przyszłości pigułki będą umożliwiały samodzielne decydowanie przez pacjentkę, kiedy ma wystąpić krwawienie.
Trudno dokładnie przewidzieć kierunek rozwoju antykoncepcji hormonalnej. Wydaje się, że łatwość doustnego stosowania i stosunkowo niska cena w połączeniu z efektami pozaantykoncepcyjnymi pigułki na długo jeszcze zapewnią tej metodzie planowania rodziny niezachwianą pozycję. Jak na razie inne drogi podania hormonów są mniej popularne. Czas pokaże, czy coś się w tej dziedzinie radykalnie zmieni.
Rola lekarza
Pigułka antykoncepcyjna była, jest i będzie lekiem dostępnym w aptece jedynie na podstawie recepty. Jak w przypadku wszystkich leków, jej stosowanie może wiązać się z występowaniem działań niepożądanych, niektóre z nich są bardzo poważne. Najczęściej są to przemijające objawy adaptacyjne (np. plamienia, zaburzenia żołądkowe, zawroty głowy), ale możliwe jest również wystąpienie poważnych i ciężkich działań niepożądanych, takich jak zakrzepica i zator tętnicy płucnej. Dlatego antykoncepcję hormonalną zawsze należy stosować pod kontrolą lekarza ginekologa. Rozpoczęcie oraz każdy powrót do jej stosowania jest możliwy po wykluczeniu przeciwwskazań i uwzględnieniu ostrzeżeń opisanych w ulotce dla pacjentki, informacji dla lekarza oraz literaturze medycznej. Zawsze warto posiadać pełną i aktualną wiedzę na temat bezpieczeństwa stosowania leków antykoncepcyjnych.
WH.2010-05-25.0119
